รำเหย่ย

รำเหยย

                รำเหย่ยเป็นการละเล่นพื้นเมืองของชาวกาญจนบุรีมาแต่บรรพกาล ราวๆ ๕๐๐ ปีเศษมาแล้ว จะเล่นกันในเทศกาลตรุษสงกรานต์  ปีใหม่  งานบวชนาค  ทำบุญขึ้นบ้านใหม่และงานมงคลสมรส

                ชนบทไทยแท้  จะตั้งบ้านเรือนกันอยู่เป็นหมู่  หัวบันไดบ้านเกือบจะติดกันคอกวัวคอกควายอยู่ในบริเวณใกล้บ้าน บางหมู่บ้านจะมีประมาณ ๑๐ ๒๐ หลังคาเรือนบางหมู่ก็มีเกือบร้อยหลังคาเรือน ส่วนที่ทำมาหากิน  คือ  ไร่  นา  จะอยู่ห่างออกไป ไกลบ้าง ใกล้บ้าง  ฤดูทำนาทำไร  ทั้งผู้เฒ่าผู้แก่หนุ่มสาวจะออกจากบ้านแต่เช้าไปไร่ไปนา  ตกเย็นตะวันรอนจึงบ่ายหน้ากลับบ้าน ชีวิตความเป็นอยู่มีความเป็นอิสระ  รักใคร่กลมเกลียวกันดีในปัจจุบันนี้หมู่บ้านชักจะแยกกันอยู่ในที่ไร่และนาของตน  ความเป็นปึกแผ่นในหมู่บ้านจึงน้อยไป สู้คนรุ่นเก่าๆ ไม่ได้ ฉะนั้นการเล่นตรุษสงกรานต์ของคนรุ่นเก่าจึงคึกคักกว่าในปัจจุบันนี้มากนัก ปัจจุบันการเล่นรำเหย่ยชักจะหาดูยาก  เว้นไว้แต่ในหมู่บ้านไทยแท้ในชนบทที่ยังนิยมเล่นกันอยู่

                การเล่นรำเหย่ย  ผู้เล่นมีหญิงอยู่ฝ่ายหนึ่ง ชายอยู่ฝ่ายหนึ่ง ยืนล้อมวงกัน ฝ่ายชายอาจจะร้องนำก่อน ตัวอย่างเช่น ไม่รักไม่มาไม่เหยียบกอหญ้าให้ตายเลย ผู้เล่นทั้งวงจะร้องรับเป็นลูกคู่ด้วยบทเดียวกัน พร้อมปรบมือประกอบจังหวะไปพร้อมๆ กันเมื่อลูกคู่รับเพลงจบแล้ว  ฝ่ายหญิงจะร้องแก้  ลูกคู่ทั้งวงร้องรับเช่นเดียวกัน ขณะที่ร้องแก้กันอยู่นั้นฝ่ายชายและหญิงจะออกมาร่ายรำกันฝ่ายละคน ทีละคู่ เมื่อคู่หนึ่งคู่ใดออก คู่อื่นจะเข้ามาเปลี่ยนกันเรื่อยไป เนื้อเพลงส่วนมากจะคงวัฒนธรรมในการเลือกคู่ของไทยเอาไว้จะเห็นว่าฝ่ายชายเป็นผู้ขอความรัก ฝ่ายหญิงจะปฏิเสธอยู่ตลอดเวลา แสดงว่าหญิงไทย รักนวลสงวนตัว  จะไม่พยายามทอดสะพานความรักให้ชายก่อน ถึงแม้ว่าจะรักอย่างจับใจเรียกได้ว่า ปากกับใจไม่ตรงกัน ถ้าหมู่บ้านใดมีกลองยาว จะใช้กลองยาวเล่นประกอบด้วยเสมอ ทำให้สนุกครึกครื้นขึ้นมากทีเดียว

                รำเหย่ย เป็นการละเล่นประกอบการเล่นพื้นเมืองอื่นๆ อีก ในเทศกาลตรุษสงกรานต์จะมีการเล่นอื่นๆ อีกหลายอย่าง เช่นลูกช่วงรำ  ลูกช่วงขี้ข้า  เมื่อคนใดหรือฝ่ายใดแพ้ จะล้อมวงกันร้องเพลงเหย่ยให้ผู้แพ้รำ  แม้กระทั่งการเล่นเหยี่ยวเฉี่ยวลูกไก่ก็ใช้เพลงเหย่ยประกอบ

                ปัจจุบันนี้รำเหย่ยจัดรูปแบบทันสมัยขึ้น คือมีกลองยาวหนึ่งวง นักรำชายหญิงแต่งตัวแบบไทย  คือ ชายนุ่งโจงกระเบน ใส่เสื้อคอกลม  ผ้าขาวม้าพาดไหล่เอาชายไว้ข้างหลัง หญิงแต่งชุดไทยห่มสะไบเฉียงสีต่างๆ มีดอกไม้แซมผม ออกมาร่ายรำเป็นคู่ชาย – หญิง เปลี่ยนทีละคู่ ขณะรำจะผลัดกันร้องเพลงเหย่ยไปด้วย เนื้อเพลงจะท่องจำจนขึ้นใจเล่นราว ๑ ชั่วโมงแล้วจึงเลิก พูดถึงเนื้อร้องในการเล่นรำเหย่ยของคนรุ่นเก่าทั้งฝ่ายหญิงและชายจะร้องเป็นกลอนต้นออกมา ใครคิดได้ร้องเลย ลูกคู่จะรับ ฉะนั้นจึงเห็นว่าการร้องและรำจะเฉลี่ยกันไปทุกคน ไม่ใช่ร้องและรำเฉพาะพ่อเพลงแบบเพลงอีแซวหรือเพลงฉ่อยเท่านั้น

รำเหยย1

                รำเหย่ย เป็นเครื่องมือวัดคนหนุ่มคนสาวของคนรุ่นเก่าว่า ผู้ใดจะมีนิสัยใจคออย่างไร เช่น ชายหญิงขณะที่รำ  ฝ่ายชายจะแสดงกิริยาล่วงเกินหญิงหรือไม่ ฝ่ายหญิงจะมีนิสัยรักนวลสงวนตัวเพียงใด หนุ่มสาวจะวัดกันเอง และพ่อแม่ผู้เฒ่าผู้แก่ที่จะนั่งดูบนชานเรือน จะร่วมกันดูนิสัยใจคอของหนุ่มสาวแต่ละคนไว้ด้วย เมื่อถึงคราวจะเลือกคู่ครองจะได้มีโอกาสเลือกร่วมกับพ่อแม่ญาติผู้ใหฐ่ไว้ด้วย  ว่าหญิงชายคนใดดีไม่ดีอย่างไร นับว่าความคิดของคนรุ่นเก่าแยบคายทีเดียว

                เนื้อร้องเพลงเหย่ยของพวกชาวบ้านลุ่ม ได้แก่ บ้านเก่า  หนองบัว  ลาดหญ้า  ท่าหวี  ท่ามะขาม  บ้านยาง  ดอนกระต่าย  ชุกโดน  ท่าล้อ  บ้านถ้ำ  ม่วงชุม  ชุกพี้ ฯลฯ มีดังนี้

                ชาย – รักใหญ่อาลัยใหญ่  กลับบ้านไม่ได้แล้วเอย (ลูกคู่รับ)

                หญิง - บอกว่าไม่รัก อย่าโยกให้ยากเลย เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – โอ้ดวงสมร อย่าให้พี่วอนเลย เอย (ลูกคู่รับ)

                หญิง – น้องรักไม่ได้ เพราะบ้านมันไกลกัน เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – บ้านไกลจะรู้ย่น ความรักแม่คนบ้านไกล เอย (ลูกคู่รับ)

                หญิง – น้องไม่รักชาย ถอยหลังกลับไปเถิด เอย(ลูกคู่รับ)

                เนื้อร้องเพลงเหย่ยของพวกชาวบ้านดอน  ได้แก่  ทุ่งสมอ  พนมทวน  ดอนงิ่ว  รางหวาย  เขารักษ์  ฯลฯ มีดังนี้

                ชาย – เชิญมาเล่นกับฉัน อย่างนิ่งให้นานเลย  เอย  (เหย่ย) - (ลูกคู่รับ)

                ชาย – มาเถิดแม่มา นึกว่าเมตตาชาย เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – จะเล่นกับฉัน จะนิ่งให้นานเลย เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – รำได้รำมา  แม่หนูจะช้าเลย เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – คนนี้รำคล่อง ถ้าจะมีเจ้าของเสียแล้ว เอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – รำดีเสียด้วย แม่คุณรำสวยจริงเอย (ลูกคู่รับ)

                หญิง – อย่ามาเยาะเย้ย น้องยังไม่เคยรำเอย (ลูกคู่รับ)

                ชาย – ยกขาทิ้งน่อง เข้าเสียงกลองจริงเอย (ลูกคู่รับ)

                หญิง – ยกขาทิ้งน่อง ไม่ได้นวลน้องแล้วเอย (ลูกคู่รับ)