ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอำเภอศรีสวัสดิ์

ประวัติและความเป็นมา

          อำเภอศรีสวัสดิ์เป็นแหล่งชุมชนโบราณที่สำคัญแห่งหนึ่งของกาญจนบุรี เนื่องจากมีการพบหลักฐานสำคัญหลายอย่างทั้งสมัยก่อนประวัติศาสตร์และสมัยประวัติศาสตร์ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ปรากฎชุมชนโบราณทั่วไปตามลุ่มแม่น้ำแควใหญ่ตอนนเช่น ถ้ำผาแดง ถ้ำองบะ ตำบลด่านแม่เฉลบ ถ้ำเขากระบุง ตำบลหนองเป็ด เป็นต้น โดยเฉพาะที่ถ้ำองบะได้ถูกค้นพบโดย ครูด่วน ถ้ำทอง อดีตครูโรงเรียนประชาบาลเป็นผู้ค้นพบและแจ้งให้รองศาสตร์จารย์ปรีชา กาญจนาคม คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ไปสำรวจในปี พ.ศ. 2561 และพบภาพเขียนสีแดงบนหน้าผา และโลงศพที่ขุดจากต้นไม้ เครื่องปั้นดินเผาสมัยหินใหม่และสมัยโลหะเคร่องมือหินกรวด เป็นต้น หลักฐานเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าลุ่มแม่น้ำแควใหญ่ในเขตอำเภอศรีสวัสดิ์มีมนุษย์ตั้งถิ่นฐานมานานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ การตั้งถิ่นฐานตามลุ่มแม่น้ำแควใหญ่มีมาอย่างต่อเนื่องมาถึงประวัติศาสตร์ สภาพที่เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำอุดมสมบูรณ์และมีพรมแดนติดต่อกับพม่า ทำให้พื้นที่ที่อำเภอศรีสวัสดิ์มีความสำคัญอย่างมากในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยมีฐานะเป็นมืองหน้าด่านที่สำคัญทางด้านตะวันตก อำเภอศรีสวัสดิ์ตั้งอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ ที่เป็นเส้นทางเดินทัพในสงครามไทยรบพม่าและมีความสำคัญอย่างต่อเนื่องมาจนสิ้นกรุงศรีอยุธยาและเป็นเมืองหน้าด่านที่มีความสำคัญต่อเนื่องมาถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นต่อมาเมืองศรีสวัสดิ์ลดความสำคัญลงช่วงที่มีการจัดการปกครองตามระบบเทศาภิบาล พ.ศ. 2437 โดยถูกยุบเป็นกิ่งอำเภอศรีสวัสดิ์ขึ้นกับอำเภอสังขละบุรีและ พ.ศ. 2467 โอนมาขึ้นอำเภอเมืองกาญจนบุรีต่อมาใน พ.ศ. 2508 ได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอศรีสวัสดิ์ ต่อมามีการสร้างเขื่อนศรีนครินท์เมืองศรีสวัสดิ์เก่าอยู่ในเขตน้ำท่วม จึงมีการย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของทะเลสาบเขื่อนศรีนครินทร์ใน พ.ศ. 2519 (มณฑล คงแถวทอง, 2545)

          ตำนานความเชื่อ

          ถ้าพระธาตุโดยชื่อเดิมชาวบ้านเรียกว่า ถ้ำดุสิตมหึมา เนื่องจากถ้ำมีขนาดใหญ่มหึมาแต่ถูกตั้งชื่อเพื่อให้เกรียติแก่คุณดุสิต พานิชพัฒน์ อธิบดีกรมป้าไม้ขณะนั้นและเป็นผู้พบถ้ำแห่งนี้ต่อมาถ้ำได้ถูกเปลี่ยนชื่อใหม่ให้ตรงกับลักษณะของหินปูนในแอ่งนี้ว่า ถ้ำพระธาตุ ชาวบ้านมีความเชื่อว่ามีพระธาตุเป็นหินสีขาวคล้ายหอยสังข์อยู่ในถ้ำ และหินงอกหินย้อยวิจิตรงดงาม 7 ห้อง คือ กบจำศีล ท้องฟ้าจำลอง หินระฆัง หินพระธาตุ เสาเอก หินปะการัง และม่านลิเก อากาศภายในถ้ำโปร่งสบาย และถ้ำพระธาตุสามารถให้ความรู้ด้านธรณีวิทยา และแผ่นดินไหวได้ด้วย เพราะมีร่องรอยของสภาพรอยเลื่อนที่เกิดจากปรากฏการณ์ธรรมชาติ และการเกิดแผ่นดินไหว

          ถ้ำองจุเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชาวไทยเชื้อสายพม่าและชาวไทยเชื้อสายกะเหรี่ยง ภายในเป็นถ้ำกว้างใหญ่บนเขายอดสูง ภายในถ้ำเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปโบราณขนาดใหญ่ และประดิษฐานพระบรมสารีริกาธาตุเชื่อว่าสร้างขึ้นมาในสมัยอยุธยา จากความศรัทธาของแตะเปียะแซ เจ้าเมืององค์สุดท้ายที่ให้ฤาษี 4 ตนสร้างวัดนี้ขึ้นมากระทั่งพม่าเดินทัพเข้าโจมตีกรุงศรีอยุธยาจึงกลายเป็นวัดร้าง ปัจจุบันวัดนี้มีความสำคัญทางพุทธศาสนาและมีประวัติศาสตร์มายาวนาน เนื่องจากมีพระพุทธรูปอยู่ภายในถ้ำบนภูเขาสูงที่เป็นที่เคารพของชาวบ้าน

          บุคคลคนสำคัญในท้องถิ่น

          พระครูสิริพุทธิคุณ (สวัสดิ์ วิเสโส) เป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดท่ากระดานที่มีคนให้ความเคารพบูชาเป็นอย่างมาก โดยผลงานที่โดดเด่นเกิดขึ้น ในการประชุมมหาเถรสมาคมครั้งที่ 11/2554 เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2544 พระครูสิริพุทธิคุณ (สวัสดิ์ วิเสโส) ซึ่งในตอนนั้นมีอายุ อายุ 80 พรรษา 80 เป็น น.ธ. โท วัดท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี เจ้าคณะอำเภอศรีสวัสดิ์ ซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่มาโดยเรียบร้อยจนมีอายุครบ 80 ปี บริบูรณ์ และไม่ทุพพลภาพหรือพิการให้เป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอศรีสวัสดิ์ และในปี 2021 พระครูสิริพุทธิคุณ (สวัสดิ์ วิเสโส) ก็ได้มรณภาพลงด้วยอาการสงบสิริอายุ 92 พรรษา

          ประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่น

          ภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวกระเหรี่ยง บ้านปลายนาสวน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี สืบทอดมานานกว่า 100 ปี เป็นผ้าทอดั้งเดิมและแตกต่างจากที่อื่นก็คือลายจบ เพราะใช้ความละเอียดอ่อนในการทอผ้าแต่ละผืนมากๆ และมีการสืบทอดกันภายในหมู่บ้านมาเป็นรุ่นสู่รุ่นซึ่งส่วนใหญ่ชาวกระเหรี่ยงบ้านปลายนาสวน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี จะแต่งกายจากผ้าทอที่ทอกันเองภายในหมู่บ้าน ผู้สูงอายุจะใส่ชุดกะเหรี่ยงเป็นประจำ ส่วนวัยรุ่นจะใส่ไปงานวัด งานเลี้ยง งานประเพณีตามเทศกาลต่างๆ และการทอผ้าของชาวกะเหรี่ยงสามารถเสริมรายได้ให้กับชุมชนและครัวเรือนที่มีการทอผ้า และอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีของชาวกะเหรี่ยงที่มีมาตั้งแต่ดั้งเดิม

          ประเพมีทำบุญแม่น้ำเขื่อนศรีนครินทร์ ตำบลท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี ได้จัดทำโครงการสืบสานประเพณีทำบุญแม่น้ำเขื่อนศรีนครินทร์ประจำปี 2566 โดยในปีนี้เป็นการจัดงานปีแรก เพื่อสร้างความสามัคคีของชาวเรือชาวแพ และเพื่อกระตุ้นการท่องเที่ยวของอำเภอศรีสวัสดิ์ให้กลับฟื้นขึ้นมาอีกครั้งโดยช่วงเช้าร่วมพิธีทำบุญและบวงสรวงพระแม่คงคา จากนั้นร่วมทำกิจกรรม Big cleaning แม่น้ำ โดยปล่อยเท้งจำนวน 9 ลำเพื่อเก็บขยะในแม่น้ำและร่วมปล่อยพันธ์ปลาลงสู่แม่น้ำ ช่วงบ่ายร่วมกิจกรรมการแข่งขันกีฬาทางน้ำ ได้แก่ การแข่งขันพายแพชิงธง การแข่งขันหัวใบท้ายบอด การแข่งขันพายเรือคายัค และการแข่งขันมวยทะเล

รายการอ้างอิง

 มณฑล คงแถวทอง. (2545). กาญจนบุรี13 อำเภอ. กาญจนบุรี: สถาบันราชภัฏกาญจนบุรี.

มณฑล คงแถวทอง. (2543). ประวัติศาสตร์กาญจนบุรี. กาญจนบุรี: สถาบันราชภัฏกาญจนบุรี.

ประพิณ ออกเวหา. (2535). กาญจนบุรี. กรุงเทพฯ: บรรณกิจ.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกาญจนบุรี. ภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวกะเหวี่ยง บ้านปลายนาสวน. สืบค้นเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2566. จาก: https://www.youtube.com/watch?v=gC2hh

Natualsite.onep. (256). ตำนานเรื่องเล่าถ้ำพระธาตุ. สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2566. จาก https://naturalsite.onep.go.th/index.php/site/detail/

Sangthatkan, (256). บุคคลสำคัญที่มีเสียงพระครูสิริพุทธิคุณ. สืบค้นเมือวันที่ 19 สิงหาคม 25666. จาก  https//sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=12953.

Writenews. (2566). ประเพณีทำบุญแม่น้ำเขื่อนศรีนครินทร์ ตำบลทำกระดาน. สืบค้นเมื่อวันที่19 สิงหาคม 2566. จาก http://ww.writenews-online.com?p=21478.