ระบำศรีชัยสิงห์
“ระบำศรีชัยสิงห์” เป็นระบำโบราณคดีที่วิทยาลัยนาฏศิลป กรมศิลปากร ได้สร้างสรรค์ประดิษฐ์ท่ารำขึ้นใหม่จากจินตนาการศิลปกรรมภาพจำหลัก ซึ่งภาพจำหลักนี้ได้ลอกเลียนแบบมาจากปราสาทเมืองสิงห์ เป็นโบราณสถานที่มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 18 ดัดแปลงมาจากท่ารำของนางอัปสรบายน ในสมัยขอมบายน มาเป็นหมู่ระบำนางอัปสรฟ้อนรำถวายพระนางปรัชญาปารมิตา ซึ่งเป็นพระมารดาแห่งพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร สาเหตุที่ตั้งชื่อว่าศรีชัยสิงห์ คิดว่า น่าจะนำมาจาก ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เรียกเมืองกาญจน์ ว่า ศรีชัยยะสิงหปุระประดิษฐ์ท่ารำโดย นางเฉลย ศุขวนิช ผู้เชี่ยวชาญทางด้านนาฏศิลป์ไทย ของวิทยาลัยนาฏศิลปกรมศิลปากร การแต่งกายเลียนแบบภาพจำหลักนางอัปสร ปราสาทเมืองสิงห์ บรรเลงโดยเพลงเขมรชมจันทร์และเพลงเขมรเร็วการแสดงเพื่อสงเสริมแหล่งท่องเที่ยวของไทย โดยการแสดงชุดนี้มีที่มาจากแหล่งโบราณคดีที่จังหวัดกาญจนบุรี คือปราสาทเมืองสิงห์
ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงระบำศรีชัยสิงห์
- ระนาดเอก
- ระนาดทุ้ม
- ระนาดเอกเหล็ก
- ระนาดทุ้มเหล็ก
- ฆ้องวงใหญ่
- ฆ้องวงเล็ก
- ปี่นอก
- โทน
- ฉิ่ง
- ฉากเล็ก
- กรับ
- โหม่ง
เครื่องแต่งกายตัวเอก
เสื้อ เป็นชุดรัดรูปสีน้ำตาลอ่อน คอกลม แขนสั้นเหนือศอก
ผ้านุ่ง เป็นกระโปรงสำเร็จรูปแบบป้าย ทบซ้อนหน้า สีเหลืองทองยาวคลุมเข่า มีลูกไม้แถบสีทองเดินลายและปักเลื่อมดอกสีทองประปรายตัดเย็บด้วยผ้าผาดไทยชนิดมีลวดลายในตัว
เครื่องประดับ ศีรษะของตัวเอก ประกอบด้วย
- กระบังหน้าทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับพลอยและกระจกสีต่างๆ
- ยี่ก่า
- เกี้ยว
- พู่หนัง
- สาแหรก
- ปลียอด
- ดอกไม้ไหว
- ลายท้าย
รัดต้นแขน ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับด้วยพลอยสีและกระจกสีต่างๆ สร้อยคอ 1 เส้น ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับด้วยพลอยสีและกระจกสีต่างๆ
กำไลข้อเท้า ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับด้วยพลอยสีและกระจกสีต่างๆ
กรองคอ ทำด้วยหนังลายรักปิดทองประดับด้วยกระจกและพลอยหลากสี
สังวาล 2 เส้น ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับกระจกและพลอยหลากสี
เครื่องแต่งกายตัวรอง
เสื้อ เป็นชุดรัดรูปสีน้ำตาลเข้มคอกลมแขนสั้นเหนือศอก
ผ้านุ่ง เป็นกระโปรงสำเร็จรูปแบบป้ายทับซ้อนหน้าสีน้ำตาลเข้มยาวคลุมเข่า มีลูกไม้แถบสีทองเดินลายและปักเลื่อนดอกสีทองประปรายด้านหน้าเดินลูกไม้แถบพืชเป็นลวดลายหางปลา ตัดเย็บด้วยผ้าพื้นไม่มีลวดลาย
กรองคอ ทำด้วยผ้า ต่วนมันสีน้ำตาลขลิบริมด้วยลูกไม้แถบสีทองปักเลื่อมดอกประปราย
เครื่องประดับ
มวยผมสูง ทำด้วยไหมพรมสีดำแทนผมจริงเดินเส้นลูกไม้แถบทองปักเลื่อนดอกสีทองเรียบแบบลักษณะเกี้ยวครอบผม
สร้อยคอ ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับพลอยสี
ข้อมือ ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับกระจกและพลอยหลากสี
ข้อเท้า ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับกระจกและพลอยหลากสี
ต่างหู ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับพลอยหลากสี
ต้นแขน ทำด้วยหนังลงลายรักปิดทองประดับกระจกและพลอยหลากสี
สังวาล 2 เส้น ทำด้วยโลหะชุบทองประดับพลอย
นาฏยศัพท์ที่ใช้ประกอบการรำมี ดังนี้
- จีบมือ ได้รูปแบบมาจากลักษณะนิ้วของพระพุทธรูปขอมบายยเมื่อนำมาผสมผสานกับลีลาทางนาฎศิลป์จะมีลักษณะปลายนิ้วหัวแม่มือจรดเหนือข้อแรกของปลายนิ้วชี้นิ้วที่เหลือเหยียดตึง
- ถองสะเอว แขนขวางอศอก ให้ข้อศอกให้ข้อศอกจรดเอว หักข้อมือตั้งวงกดไหล่ขวาศีรษะเอียงขวา มือซ้ายตั้งวงสูงระดับแง่ศีรษะ ถ้าจะถองสะเอวข้างซ้ายก็ปฏิบัติเช่นเดียวกัน
- เดี่ยวเท้า เดี่ยวเท้าขวายืนด้วยเท้าซ้ายยกฝ่าเท้าขวาขึ้นแนบกึ่งกลางด้านข้างขาพับซ้ายถ้าจะเดี่ยวเท้าซ้ายก็ปฏิบัติเช่นเดียวกัน
- ตั้งวงลักษณะการตั้งวงจะตั้งวงพิเศษคือยกแขนตั้งวงสูงไม่ตกศอกให้ปลายนิ้วจรดกลางศีรษะ
- โขยกเท้าแบ่งเป็นโขยกเลื่อนตัวกับโขยกเท้าอยู่กับที่ เป็นอาการแบบก้าวเท้าวางจมูกเท้าเคลื่อนตัว เช่น ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า ชักเท้าซ้ายตามไปวางด้วยจมูกเท้าใกล้ๆ และวางจมูกเท้านั้นแบ่งน้ำหนักมาด้วยเพื่อยันให้เท้าขวากระเถิบนิดหนึ่ง แล้วยกเท้าที่โขยกก้าวไปข้างหน้าวางเต็มเท้าให้ขวากระเถิบอยู่ก่อนแล้วเป็นฝ่ายยันด้วยจมูกเท้าบ้าง เท้าที่ยันด้วยจมูกเท้านี้เรียกว่าเท้าโขยก
- โหย่งหรือกระหย่ง หมายถึง ลักษณะการจรดปลายเท้าไม่ให้ฝ่าเท้าถูกพื้น ซึ่งท่ารำชนิดนี้มีทั้งท่ายืนและท่านั่น เช่น โขย่งส้นเท้าซ้าย ใช้เท้าขวายืนเต็มเท้าย่อเข่ายกส้นเท้าซ้ายแตะกลับข้อเท้าขวา