ภูมิปัญญาท้องถิ่น น้ำผึ้งใส่ปูนแดง
ภูมิปัญญา หมายถึง พื้นฐานความรู้ความสามารถ ความคิด ความเชื่อ ความสามารถทางพฤติกรรม ความสามารถในการแก้ไขปัญหา โดยใช้ประสบการณ์ที่สั่งสมไว้ในการปรับตัว และดำรงชีพในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ โดยใช้ประสบการณ์ที่สั่งสมไว้ในการปรับตัว และดำรงชีพในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ แลสิ่งแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมที่ได้มีการพัฒนาสืบสานกันมาอันเป็นผลของการใช้สติปัญญาปรับตัวให้เข้ากับสภาพต่าง ๆ ในพื้นที่ที่กลุ่มชนเหล่านั้นตั้งถิ่นฐานอยู่ รวมทั้งได้มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับกลุ่มอื่น
ภูมิปัญญาท้องถิ่น หมายถึง องค์ความรู้ในด้านต่าง ๆ ของการดำรงชีวิตของคนในท้องถิ่นที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ทั้งทางตรง และทางอ้อม ที่ประกอบด้วยแนวคิดในการแก้ปัญหาของตนเองจนเกิดการหลอมรวมเป็นแนวความคิดสำหรับแก้ปัญหาที่มีลักษณะเฉพาะของตนเอง ซึ่งสามารถพัฒนาความรู้ดังกล่าว แล้วนำมาประยุกต์ใช้ในการแก้ปัญหาและการดำรงชีวิตได้อย่างเหมาะสมตามกาลเวลา
วัตถุประสงค์การศึกษา
- สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น
- ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเอง
สาเหตุการศึกษา
สาเหตุที่ข้าพเจ้าศึกษา ภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง น้ำผึ้งใส่ปูนแดง สืบเนื่องมาจากข้าพเจ้าเติบโตมาในร้านขายของชำในหมู่บ้านที่ข้าพเจ้าเจ้าอยู่ ข้าพเจ้าได้เห็นวิถีชีวิตและภูมิปัญญามากมายจากยายของข้าพเจ้า และที่ยกเรื่องน้ำผึ้งใส่ปูนแดงมาศึกษาเพราะข้าพเจ้าสนใจมากที่สุด โดยประโยชน์นั้นน้ำผึ้งมีมากมาย ยายของข้าพเจ้าจะเก็บน้ำผึ้งไว้ประจำบ้าน เพื่อทำการดองยาขาย และการที่เก็บน้ำผึ้งไว้นาน ๆ น้ำผึ้งจะเกิดเป็นสีเข้มขึ้น เหนียวขึ้นและมีเกล็ดของน้ำตาล เหตุนี้จึงทำให้ยายของข้าพเจ้ามาสังเกตและเริ่มนำสิ่งต่าง ๆ มาใส่ในน้ำผึ้งเพื่อต้องการเก็บน้ำผึ้งไว้ได้นาน ๆ โดยไม่ให้เกิดสีเข้มขึ้น เหนียวขึ้นและมีเกล็ดของน้ำตาล
แนวคิด
แนวคิดที่น้ำผึ้งมาใส่ปูนแดง เพราะ ปูนแดง (ปูนกินหมาก) สามารถที่จะนำมากินได้ ปูนแดงมีคุณสมบัติเป็นเบสจึงไปช่วยลดกรดในน้ำผึ้งให้ลดลง และปูนแดงยังสามารถช่วยรักษาน้ำได้จึงทำให้น้ำผึ้งไม่สูญเสียน้ำดังนั้นเมื่อเก็บน้ำผึ้งไว้นาน ๆ จะไม่เกิดน้ำผึ้งมีสีเข้มและเกร็ดน้ำตาล
ความรู้ที่เกี่ยวข้อง
น้ำผึ้ง

รูปที 1 ผึ้ง
น้ำผึ้ง คือ น้ำหวานที่ผึ้งเก็บมาจากต่อมน้ำหวานของดอกไม้ กลืนลงสู่กระเพาะซึ่งจะมีเอนไซม์ช่วยย่อยน้ำหวานแล้วนำมาเก็บไว้ในหลอดรวงผึ้ง จากนั้นน้ำผึ้งค่อยๆ ระเหยน้ำออกไปจนเข้มข้นเหมาะกับการเก็บรักษา ผึ้งงานก็จะปิดฝาหลอดรวงน้ำผึ้งมีน้ำประมาณ 20% และน้ำตาลชนิดต่างๆ เช่น กลูโคส ฟลุกโตส และเลวูโรส ประมาณ 79% โดยมีน้ำตาลฟรุกโตสมากกว่าน้ำตาลกลูโคสเล็กน้อย ทำให้น้ำผึ้งไม่ตกผลึก และมีรสหวานกว่าน้ำตาลชนิดอื่นๆ
มีกรดชนิดต่างๆ ประมาณ 0.5% ทำให้น้ำผึ้งมีรสเปรี้ยวเล็ก น้อย กรดที่พบมาก คือ กรดกลูโคนิก นอกนั้นก็มีวิตามิน (ไรโบเฟลวิน, ไนอะซิน) เอนไซม์ และแร่ธาตุ (แคลเซียม, แมกนีเซียม,โพแทสเซียม, ฟอสฟอรัส) ประมาณ 0.5%
น้ำผึ้งที่มีสีเข้ม จะมีปริมาณแร่ธาตุสูงกว่าน้ำผึ้งที่มีสีอ่อน โดยน้ำผึ้ง 100 กรัม จะให้พลังงาน 303 แคลอรี
ด้วยองค์ประกอบหลักของน้ำผึ้ง คือน้ำตาล และเป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวเป็นส่วนใหญ่จึงดูดซึมเข้าสู่ร่างกายและนำไปใช้ประโยชน์ได้ง่าย
น้ำผึ้งมีคุณสมบัติทางยา ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ต่างๆ ได้ เพราะมีความเข้มข้นสูง ช่วยกำจัดปริมาณน้ำที่แบคทีเรียใช้ในการเจริญเติบโต รวมถึงน้ำผึ้งมีความเป็นกรดสูง และมีปริมาณโปรตีนต่ำทำให้แบคทีเรียไม่ได้รับไนโตรเจนที่จำเป็น อีกทั้งน้ำผึ้งยังมีสารไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ และสารต้านอนุมูลอิสระ มีคุณสมบัติช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย ดังนั้น เมื่อเราใช้น้ำผึ้งทาบาดแผลจึงฆ่าเชื้อแบคทีเรียได้และทำให้แผลไม่เกิดการอักเสบ
แพทย์แผนโบราณนำน้ำผึ้งมาเป็นส่วนผสมในการปรุงยา หรือเป็นตัวประสานในยา เช่น นำมาปั่นเป็นลูกกลอน เป็นน้ำกระสายละลาย ผงยาเอนไซม์ในน้ำผึ้งมีหลายชนิด มีหน้าที่ช่วยย่อยคาร์โบโฮเดรตได้ น้ำผึ้งจึงมีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อนๆ ด้วย
ต้านข้ออักเสบ - ผสมน้ำส้มแอปเปิ้ลไซเดอร์ 2 ช้อนชาลงในน้ำร้อน เติมน้ำผึ้ง 1 ช้อนชา ชงดื่มวันละ 2 ครั้ง
แก้อาการท้องผูก - กินกล้วยน้ำว้าสุกจิ้มน้ำผึ้งหรือมันต้มสุกจิ้มน้ำผึ้ง ช่วยลดอาการท้องผูกได้เช่นกัน
คนที่นอนไม่หลับ - น้ำผึ้งมีฤทธิ์เป็นยาระงับประสาทอ่อนๆ ชงน้ำผึ้งผสมน้ำอุ่นหรือชาดอกไม้ เช่น ชาดอกคาโมมายล์ ดื่มก่อนนอนจะช่วยให้หลับสบายขึ้น
บำรุงเลือด - เทน้ำผึ้งครึ่งช้อนโต๊ะใส่แก้ว บีบน้ำมะนาว 1 ซีก ใส่เกลือนิดหน่อยเติมน้ำร้อน ดื่มเป็นยาบำรุงเลือด
บรรเทาอาการไอ - บีบมะนาวฝานสดๆ หนึ่งเสี้ยวเข้าปากให้ลงลำคอ และจิบน้ำผึ้งแท้ หนึ่งช้อนโต๊ะ อมไว้ หรือน้ำผึ้ง 500 กรัม ขิงสด 1.2 กิโลกรัม (1 ชั่ง) โดยคั้นขิงสดเอาแต่น้ำ แล้วนำมาผสมกับน้ำผึ้งต้มจนแห้ง กินครั้งละขนาดเท่าลูกอมจะช่วยบรรเทาอาการไอเรื้อรัง
ส่วนคนเป็นเบาหวาน - ปอกเปลือกสาลี่หอมหรือสาลี่หิมะแล้วตำให้ละเอียด นำไปคลุกกับน้ำผึ้งแล้วต้มจนเหนียว บรรจุใส่ขวด ผสมน้ำกิน ช่วยแก้อาการไอและบำบัดโรคเบาหวานได้
ลดความดันโลหิตสูง - น้ำผึ้งและงาดำ อย่างละ 50 กรัม ตำงาดำให้ละเอียดแล้วคลุกกับน้ำผึ้ง ชงกับน้ำร้อนดื่มรักษาโรคความดันโลหิตสูงและบรรเทาอาการท้องผูกเรื้อรัง
น้ำผึ้งยังบำรุงผิวหน้าได้ ผู้ที่มีปัญหาสิวเสี้ยนหรือต้องการบำรุงผิวหน้าให้ดูอ่อนเยาว์ หลังล้างหน้าด้วยน้ำอุ่นและเช็ดให้แห้ง นำกล้วยหอมครึ่งลูกบดผสมกับน้ำผึ้ง แล้วทาบนหน้า ทิ้งไว้ 10-15 นาที แล้วล้างออก
การบำรุงผมให้เงางาม หลังสระผมนำน้ำผึ้งผสมกับน้ำมันมะกอกอย่างละ 3 ช้อนโต๊ะ ชโลมทิ้งไว้ 3-5 นาที แล้วล้างออก
ปูนแดง

รูปที่ 2 ปูนแดง
ประโยชน์ปูนแดง
ด้านการเกษตร
- ทาต้นยางพาราเวลากรีดยาง
- ทาแผลต้นไม้ป้องกันเชื้อรา
- กำจัดหอยเชอรี่
โดยทั่วไปแล้วพวกเชื้อราส่วนใหญ่ ที่เป็นสาเหตุของโรคเน่า จะเจริญเติบโตได้ดีในสภาวะที่เป็นกรดเล็กน้อย แต่เนื่องจากปูนแดงนี้ มีฤทธิ์เป็นด่างจึงช่วยยับยั้งไม่ให้เชื้อราเติบโตได้ นอกจากนี้ ปูนแดงเมื่อทาแผลต้นไม้แล้ว พอมันแห้งมันจะมีคุณสมบัติคล้ายสารดูดความชื้น พวกเชื้อรา แบคทีเรียล้วนต้องการปัจจัยสำคัญสามอย่าง คือ อาหาร (เนื้อเยื่อต้นไม้) ความชื้น และสภาพความเป็นกรดเป็นด่างที่เหมาะสม จึงจะเติบโตได้ ดังนั้นเมื่อเราตัดปัจจัยที่เอื้อมันไปสองอย่าง โอกาสที่เชื้อเหล่านั้นจะทำลายต้นไม้ก็เกิดขึ้นได้ยาก แต่อันนี้ต้องเข้าใจก่อนว่า เนื้อเยื่อบริเวณแผลที่เราตัดทาปูนนั้น ต้องปราศจากการติดเชื้อที่ลามลึกเข้าไปในท่อลำเลียงอยู่ก่อนแล้ว เพราะเราไม่สามารถหยุดยั้งการติดเชื้อภายในด้วยปูนแดงได้ การใช้ปูนแดงทาแผลจึงเป็นแค่การป้องกัน ไม่ให้แผลติดเชื้อซ้ำ หลังจากเราได้ทำการตัดเนื้อเยื่อส่วนที่ถูกทำลายออกไปหมดแล้ว การใช้ปูนแดงนี้ คงจะเรียกได้ว่าเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของบ้านเราเลยทีเดียว พวกบรรดานักปลูกเลี้ยงกล้วยไม้ และบอนสีในสมัยก่อน ก็ล้วนมีปูนแดงใส่กระปุกติดรังไว้เสมอ เพราะใช้ทาแผลหน่อ หรือหัวที่แยกออกมา
ด้านการรักษาโรคตามตำราแพทย์แผนไทย
- รักษาฝี ถ้าฝีที่เริ่มเป็น ให้ทาปูนแดง บริเวณที่เป็นฝีให้ทั่ว รวม ทั้งหัวฝีด้วย หัวฝีจะแห้งในที่สุดจะยุบ แต่ถ้าฝีบวมมากหรือเป็นมานาน แล้ว ให้ทาเฉพาะฐานฝี อย่าทาทับหัวฝี เพราะจะทำให้ปวดมาก เมื่อปูน แห้งลงจะรัดทำให้หนองและหัวฝีออกเร็ว แลหายเร็วขึ้น วิธีที่ใช้ง่าย ที่สุดก็คือ เอาปูนมาผสมน้ำพอข้นๆ ทา แต่วิธีนี้ปูนจะแห้งเร็วเกินไป จึงมักพบใช้น้ำตาลปี๊บ หรือน้ำผึ้ง หรือน้ำเชื่อม จำนวนเท่ากับปูนแดง ผสมให้เข้ากัน แล้วจึงทา จะทำให้ปูนแห้งช้าขึ้น ทาวันละ 2-3 ครั้ง
- แผลไฟไหม้ ใช้ปูนแดง ( ต้องไม่มีสีเสียดปน) นำมาป้ายบริเวณ ที่ถูกน้ำร้อนลวก หรือไฟลวก ป้ายให้หนาๆหน่อย และเมื่อหายก็จะไม่ มีแผลเป็นให้เห็นอีกด้วย หรือใช้ปูนแดงหรือปูนขาวก้อนเท่านิ้วหัวแม่ มือ ใส่ในน้ำเย็น 1 แก้ว คนให้ทั่ว ตั้งไว้ให้นอนก้น เทน้ำใสผสมกับน้ำ มันมะพร้าว (หรือน้ำมันถั่ว) ทีละน้อยๆ เติมไปคนไป จนน้ำมัน กลาย เป็นฝ้าขาวไปหมด จึงหยุดคน น้ำมันผสมเช่นนี้ ใช้ทาแก้แผลถูก น้ำร้อนลวกได้ดี
- รักษาแผล เมื่อถูกมีดบาด หรือของมีคม ใช้ยาสูบ(ยาเส้น) กับ ปูนแดงแล้วปิดปากแผล เลือดจะหยุดไหล และแผลจะหายในเวลาต่อมา ถ้าเป็นแผลใหม่ แต่รู้สึกว่ามีขอบแผลเขียวท่านให้เอาน้ำมันมะพร้าว พอควร แล้วเอาปูนแดงใส่กวนพอข้น พอปิดแผลอยู่ หมั่นปิดไม่กี่วัน ทุเลาได้
- แผลแตกที่หัวนม เอาน้ำปูนใส กับน้ำอย่างละเท่าๆกัน เขย่า ให้เข้ากันดี ทาแผลที่แตกที่นม
- แก้โรคบิด เอาเนื้อมะขามเปียก ตำให้ละเอียดผสมกับปูนแดง พอควร ปั้นเป็นลูกกลอน กินวันละ 3 เวลาก่อนอาหาร โรคบิดจะหาย ไป
- แก้แผลทากหรือปลิงกัด เอาปูนขาวหรือปูนแดง ที่กินกับหมาก ทาตรงบาดแผลนั้น เลือดจะหยุดไหลทันที
- รักษาน้ำกัดเท้า ใช้ปูนแดงผสมน้ำมันมะพร้าวพอควร แล้วทา ก่อนลงน้ำทุกครั้ง น้ำจะไม่กัดเท้าอีกเลย ที่กัดแล้วก็จะหายไปหมด
- แก้หูด ดูว่าหูดเม็ดไหนขึ้นก่อนเพื่อน เกาให้เลือดซึม แล้วนำปูน แดงทาทับไว้ ไม่ให้เลือดซึมออกมา เพราะถ้าซึมออกมาถูกบริเวณอื่น มันจะลุกลามทำไปเรื่อยๆ ในไม่ช้าก็จะหาย
- รักษาโรคผิวหนัง เอาปูนแดงปั้นเป็นก้อน แล้วนำไปเผาไฟ ให้สุกดี แล้วละลายกับน้ำมันหมู ใช้ทารักษาโรคผิวหนังทั่วไป
- แก้คันในที่ลับ เอาน้ำปูนใสกับน้ำอย่างละเท่าๆกัน เขย่าให้เข้า กันดี ใช้ทาแก้คันในที่ลับ ฉีดล้างช่องคลอด
- แก้กลิ่นเต่า นำตำลึงสดๆ(เถาหรือใบก็ได้) ตำผสมกับปูนแดง ปริมาณไม่ต้องมาก ทาที่รักแร้ กลิ่นที่เคยมีก็หมดไป
- แก้พิษแมลงกัดต่อย เอาปูนแดงป้ายที่แผล จะทุเลาอาการเจ็บ ปวดและยุบบวม
- แก้พิษแมงกะพรุนไฟ ให้ทาด้วยน้ำปูนใสบ่อยๆ
- แก้ยุงกัด ใช้ปูนแดงแต้มบริเวณที่ถูกกัดเบาๆ นิดเดียวจะไม่คัน และไม่ขึ้นตุ่ม
- แก้ข้ออักเสบ ใช้น้ำละลายปูนแดง ทาบริเวณเข่า จะช่วยลด การอักเสบ ทำให้หายเร็วขึ้น
- แก้ถูกยาเบื่อ ใช้น้ำปูนใสขนาด 1 ถ้วยชา กินแก้ถูกยาเบื่อ และของเมาต่างๆหาย
ด้านการประกอบอาหาร
สามารถนำไปทำขนม เนื่องจาก ท่อน้ำเลี้ยงของพืชมีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อยู่ เมื่อนำพืชเหล่านั้นเช่น กล้วย ฝักทอง ไปแช่น้ำปูนใส ก็จะเกิดผลึกหินปูนเล็กๆในท่อน้ำเลี้ยง ทำให้อาหารมีความกรอบ
ด้านสาธารณสุข
กำจัดลูกน้ำยุงลาย ผสมน้ำขิงปั้นเป็นก้อนกลมนำไปตากแห้งแล้วห่อด้วยผ้าขาวบาง แล้วนำไปวางใว้ในแหล่งน้ำนิ่งขัง โอ่งและตุ่มเก็บน้ำ
วิธีการทำ
- นำน้ำผึ้งที่เตรียมจะเก็บมาใส่ปูนแดงเล็กน้อย
- นำน้ำผึ้งไปเก็บตามปกติ

รูปที่ 3 น้ำผึ้งที่ไม่ได้ใส่ปูนแดง
รูปที่ 4 น้ำผึ้งที่ใส่ปูนแดง